Oaza spokoju: bezpieczeństwo i dobrostan

Polska nie jest po prostu bezpieczna — jest bezpieczna w skali, której wykres nie mieści: wskaźnik zabójstw jest siedem razy niższy niż w Stanach Zjednoczonych i sześć razy niższy niż średnia światowa, a w Unii niższy niż w Niemczech, Francji, Szwecji czy Belgii. Odsetek osób postrzegających swoją okolicę jako dotkniętą przestępczością spadł o połowę od 2015 r. i jest trzecim najniższym w Europie.

To twarda kontra dla każdej narracji o „niebezpiecznej Polsce”: bezpieczeństwo jest tu jednocześnie statystyką policyjną, badaniem ankietowym i codziennym doświadczeniem 96% mieszkańców, którzy swoją okolicę nazywają spokojną.

Najsilniejszy argument, że ciemne strony (rozdział 14) nie są katastrofą: w 2026 r. Polska zanotowała największą poprawę wyniku spośród 163 krajów i przeskoczyła z 45. na 22. miejsce, wyprzedzając Hiszpanię, Niemcy, Włochy, Wielką Brytanię, Szwecję i Francję. IEP przypisuje awans stabilizacji politycznej po 2023 r., wygaszeniu gwałtownych demonstracji i poprawie bezpieczeństwa wewnętrznego.

Jedyna składowa, która się pogorszyła, to militaryzacja — efekt rekordowych wydatków obronnych i importu broni (rozdział 16). W rankingu pokoju płaci się za to punktami; w rankingu bezpieczeństwa państwa — niekoniecznie.

Polska awansowała o 24 miejsca w cztery lata — najszybciej w Europie Środkowej — i po raz pierwszy wyprzedza Wielką Brytanię i Kanadę. Wzrost nie jest artefaktem jednej edycji: ocena życia rośnie nieprzerwanie od raportu 2022.

Co ciekawe, w tym samym czasie zaufanie międzyludzkie i zaufanie do instytucji politycznych (rozdział 14) nie drgnęły lub spadły. Polacy są coraz bardziej zadowoleni z własnego życia i coraz mniej ufni wobec innych — to napięcie przewija się przez cały ten portret.

Polska straciła w pandemii ponad dwukrotnie więcej lat życia niż przeciętny kraj UE, ale odrobiła stratę szybciej, niż zakładano: w 2024 r. trwanie życia przekroczyło poziom z 2019 r. Luka do Unii — trzy lata — nie zniknęła, a cała jej treść to w praktyce zdrowie mężczyzn: kobiety w Polsce żyją niemal tyle, co w UE; mężczyźni o cztery lata krócej.

Wbrew potocznemu obrazowi lata życia w zdrowiu są w Polsce praktycznie na średniej UE (64,7 vs 65,2), a od 2022 r. Polska zyskała tu 2,3 roku — więcej niż Unia. Najtwardsza słabość leży gdzie indziej: umieralność możliwa do uniknięcia dzięki leczeniu jest o 53% wyższa niż średnia UE (132,7 vs 86,8 na 100 tys.). To nie percepcja, tylko zgony.

Jeden z najcięższych wskaźników w całym zestawie: Polska jest o jedną piątą powyżej średniej UE, a przepaść między mężczyznami a kobietami należy do najszerszych w Unii i nie zmniejsza się od dekady. Polskie kobiety odbierają sobie życie rzadziej niż przeciętne Europejki; polscy mężczyźni — znacznie częściej niż przeciętni Europejczycy.

Jeden sygnał poprawy na tym tle: spożycie alkoholu spadło trzeci rok z rzędu, do 8,8 litra czystego alkoholu na osobę (2024) — z rekordowych ok. 9,8 l w 2019 r.

Polski smog — przez lata jeden z najgorszych w Europie — realnie ustępuje: liczba przedwczesnych zgonów przypisywanych pyłom spadła o ponad połowę od 2010 r., a wskaźnik na 100 tys. mieszkańców z 137 do 69. Programy wymiany kotłów, ciepłe zimy i tańsza energia z OZE (rozdział 16) składają się na ten efekt.

Uczciwie: Polska wciąż jest 1,7 raza powyżej średniej UE i — mimo znacznie mniejszej ludności niż Niemcy — druga w Unii pod względem liczby bezwzględnej. Poprawa jest realna; problem nie jest rozwiązany.