Gospodarka: z peryferii do pierwszej dwudziestki

Polska gospodarka nie jest największa w regionie ani najbogatsza — jest najbardziej odporna. Między 1992 a 2019 r. rosła bez jednego roku spadku, a w 2009 r., gdy cała Unia skurczyła się o ponad 4%, była jedynym państwem członkowskim ze wzrostem. Pandemia przerwała tę serię najpłycej w UE: −2,0% wobec −5,6% średnio i −10,9% w Hiszpanii.

Po inflacyjnym spowolnieniu 2023 r. tempo wróciło do 3–4% rocznie, czyli dwa–trzy razy szybciej niż w strefie euro. Prognozy Komisji, NBP i agencji ratingowych na 2026 r. zbiegają się w przedziale 3,5–3,7%, a na 2027 r. — około 2,8%, bo wygasa największy impuls inwestycyjny ostatnich lat: Krajowy Plan Odbudowy.

To jeden wykres, który streszcza dwie dekady. Od rozszerzenia Unii w 2004 r. polska gospodarka więcej niż się podwoiła, podczas gdy cała Unia urosła o niespełna jedną trzecią, a Niemcy — główny rynek zbytu polskiego eksportu — o jedną czwartą. Wyprzedza nas tylko Irlandia, której PKB jest statystycznym artefaktem księgowości wielkich korporacji.

W tym samym czasie Grecja skurczyła się, a Portugalia — kraj, z którym Polska zrównała się w 2025 r. pod względem dochodu na mieszkańca — urosła o niecałą jedną czwartą. Wśród dużych gospodarek Unii nikt nie nadrabiał dystansu szybciej.

Najmocniejsza pojedyncza liczba tego rozdziału: w chwili wejścia do Unii przeciętny mieszkaniec Polski wytwarzał nieco ponad połowę tego, co przeciętny mieszkaniec UE; w 2025 r. — ponad cztery piąte. To 30 punktów procentowych w jedno pokolenie, z wyraźnym przyspieszeniem po 2004 r. i w latach pandemii, gdy reszta Europy hamowała mocniej niż Polska.

Zrównanie z Portugalią, członkiem Wspólnot od 1986 r., jest symbolicznym punktem odniesienia w polskiej debacie o „doganianiu Zachodu”. Lata 2001–2003 pokazują, że konwergencja nie jest automatyczna: przed akcesją wskaźnik stał w miejscu przez trzy lata.

Ranking z 2025 r. pokazuje, gdzie Polska właśnie jest: w środku stawki, dokładnie na poziomie Portugalii i przed wszystkimi krajami, które weszły do Unii razem z nią lub później — z wyjątkiem Czech, Słowenii i Litwy. Jeszcze w 2004 r. Polska była przedostatnia wśród ówczesnych 25 członków, przed Łotwą.

Dystans do „starej Unii” nie zniknął: do Hiszpanii i Czech brakuje dziesięciu punktów, do Niemiec — trzydziestu czterech. Ale kierunek i tempo są jednoznaczne, a w sile nabywczej płac minimalnych i mediany dochodu (rozdział 5) konwergencja jest jeszcze bardziej zaawansowana.

Jeszcze dekadę temu Polska miała bezrobocie wyższe niż dziś Hiszpania. Linie rozeszły się około 2014 r. i od tego czasu polski rynek pracy należy do najciaśniejszych w Unii: przez ostatnie pięć lat stopa bezrobocia nie przekroczyła 3,5%, a w 2023 r. spadła do 2,8%.

Warto o precyzję: w pojedynczych miesiącach Polska bywa pierwsza, ale w czerwcu 2026 r. była trzecia — po Bułgarii i Cyprze. Odwrotną stroną tego sukcesu jest niedobór rąk do pracy, który w dużej mierze wypełniają pracownicy z Ukrainy i Białorusi (rozdział 15).

Rekordowy wzrost jest w dużej mierze finansowany rekordowym deficytem — wydatkami obronnymi i transferami społecznymi, z których część księgowana jest poza budżetem. W 2025 r. tylko Rumunia miała większą dziurę w finansach publicznych; deficyt Polski był ponad dwukrotnie wyższy niż średnia unijna.

To liczba o dwóch twarzach. Dług publiczny (59,7% PKB) pozostaje o 22 punkty poniżej średniej UE i poniżej progu z Maastricht, ale rośnie najszybciej w Unii, a trzy z czterech agencji ratingowych zmieniły perspektywę na negatywną. Żaden rating nie został obniżony — to sygnał ostrzegawczy, nie degradacja.

Druga rysa na obrazie sukcesu. W 2015 r. Polska inwestowała nieco więcej niż przeciętny kraj Unii; dziesięć lat później — wyraźnie mniej. Wzrost napędza konsumpcja gospodarstw domowych i wydatki publiczne, nie kapitał prywatny, a stopa inwestycji od 2016 r. jest trwale poniżej średniej UE.

Krajowy Plan Odbudowy częściowo maskuje ten problem: to największy zewnętrzny impuls inwestycyjny w historii polskiej gospodarki i właśnie wygasa — ostatnie płatności przypadają na koniec 2026 r. Stąd prognozowane spowolnienie wzrostu w 2027 r.

Sekwencja w trzech aktach: deflacja lat 2015–2016, szok energetyczny po inwazji Rosji na Ukrainę, który wywindował ceny o 13% w jednym roku, i powrót w okolice celu NBP. Narodowy Bank Polski podniósł stopy o 665 punktów bazowych w jedenaście miesięcy — jedna z najszybszych normalizacji w Europie — a od maja 2025 r. obniżył je siedem razy.

Dla tej opowieści inflacja jest kontekstem, nie bohaterem: bez tej serii każdy wykres o nominalnych płacach w rozdziale 5 wprowadzałby w błąd.